Wat is beeldtaal?

By 22 februari 2015 oktober 23rd, 2018 Blogteksten, Visuele Retorica

Om goed te begrijpen van beeldtaal inhoudt, is het handig om eerst te snappen wat een teken is. Het algemeen geaccepteerde model van de Zwitserse taalfilosoof F. de Saussure (1857-1913) zegt dat een teken verwijst naar een “referent” in de werkelijkheid (bijvoorbeeld een boom) en bestaat uit een “signifier” enerzijds (een tekening van een “boom”) en een “signified” anderzijds (het mentale concept “boom”). Alles kan een teken zijn. Tekens komen voor in de vorm van woorden, beelden, geluiden, geuren, smaken, handelingen en objecten. Zodra we aan een bepaald beeld een specifieke betekenis toekennen, wordt het een teken en kunnen we zo’n beeld gebruiken om met elkaar te communiceren.

Als je gaat communiceren met zichtbare tekens, spreek je van visuele communicatie ofwel het gebruiken (“spreken”) van beeldtaal. Beeldtaal is een talige constructie, waarbij beelden (foto’s, illustraties), beeldelementen (symbolen, vormen, vlakken, lijnen, punten, kleuren etc.) en typografie (woordbeeld) communicatie mogelijk maken.

Het is de ontvanger die de communicatie bepaalt. Visuele communicatie werkt voor de zender dus alleen dan, als te voorspellen valt hoe iemand een bepaalde beeld-boodschap interpreteert. Zender en ontvanger moeten een gedeeld referentie kader hebben, dat wil zeggen gebruik maken van dezelfde tekens. Beeldtaal is dus een set van tekens. De interpretatie van beelden is cultuur- en tijdsgebonden, net als bij verbale taal. Het model van de Amerikaanse semioticus C. Peirce (1839-1914) is handig om dit uit te leggen. Dit model beschrijft drie soorten relaties tussen de referent en het teken: iconisch, indexaal of symbolisch.

Als het teken lijkt op de referent, spreken we van een iconische relatie. Een afbeelding van “een spijker” representeert heel letterlijk “een spijker” in de werkelijkheid. Deze relatie is het meest universeel te noemen. Beeldtaal is voor wat betreft de representatie van concrete zaken dus universeel (IKEA gebruiksaanwijzing). Wel is het zo dat een afbeelding van “Hazes” in Nederland wordt begrepen als “de volkszanger” en in Italië als “een man met een hoedje op.” Als Eskimo’s de verschillende soorten sneeuw afbeelden, zullen wij het voor hun zo belangrijke onderscheid niet zien.

Een teken is indexaal als er een verwantschap bestaat tussen referent en teken zonder dat ze op elkaar lijken. Een hamer doet denken aan een spijker (antagonisten), een afdruk van een poot aan een hond (oorzaak-gevolg), een blad aan een boom (deel-geheel), ijs aan kou (kenmerk) etc. Voor indexale tekens geldt dat ze de interpretatie sturen door de onderliggende relatie. Als ik een zak friet afbeeld met een duif, dan begrijpt een Nederlander de relatie wel.

De relatie van een symbolisch teken met zijn referent is er een van afspraak, regels of gewoontes. Een kruis bijvoorbeeld, staat voor het christendom. Wie niet bekend is met het christendom, kent ook het teken niet.

Vond je deze post verhelderend? Deel hem met je vrienden! Wil je meer weten? Klik dan hier!

Bas van Meegen is grafisch ontwerper en zijn onderneming heet Beeldzaam. Na een studie moleculaire biologie en de lerarenopleiding biologie is hij een totaal andere weg ingeslagen. Naast een 40 urige werkweek als grafisch vormgever, studeerde hij eerst grafische vormgeving aan het Grafisch Lyceum Eindhoven en daarna grafisch ontwerp aan de kunstacademie St. Joost in Breda. Als ontwerper focust hij zich op het vinden van manieren om zichtbare middelen (afbeeldingen, abstractere beeld-elementen en typografie op papier, monitor of andere dragers) in te zetten als taal, dus zodat een doelgroep zonder verbale uitleg weet wat er bedoeld wordt. Met Beeldzaam richt hij zich op ondernemers die toe zijn aan meer strategische zichtbaarheid en starters. Hij helpt ze met het bouwen van hun huisstijl en het visualiseren van hun verhaal: authentiek, herkenbaar en professioneel. Hierdoor worden ze beter zichtbaar, sneller bekend en krijgen ze meer ambassadeurs en klanten. ©

Leave a Reply